Μινωικός Πολιτισμός

Τη μακρά περίοδο της Νεολιθικής εποχής στο νησί διαδέχτηκε η λαμπρή Μινωική εποχή, το όνομα της οποίας προέρχεται από το μυθικό βασιλιά Μίνωα, ηγεμόνα του βασιλείου και του ανακτόρου της Κνωσού.

Ο μινωικός πολιτισμός δημιουργήθηκε, άκμασε και παράκμασε από το 2900 π.Χ. έως το 1100 π.Χ., σε ένα διάστημα που υπερβαίνει τα 1500 χρόνια. Η μινωική, όπως ονομάστηκε, εποχή χωρίζεται σε τέσσερις κύριες περιόδους που φαίνονται παρακάτω.

  • Προανακτορική περίοδος (3300 – 2000 π.Χ.)
  • Παλαιοανακτορική περίοδος (2000 – 1750 π.Χ.)
  • Νεοανακτορική περίοδος (1750 – 1490 π.Χ.)
  • Μεταανακτορική περίοδος (1490 – 1100 π.Χ.)

Οι ανασκαφές του Βρετανού αρχαιολόγου Άρθουρ Έβανς έφεραν για πρώτη φορά στο φως το πολιτισμό αυτό, του οποίου ή ύπαρξη ήταν μέχρι τότε γνωστή μόνο από τα Ομηρικά Έπη και τον ελληνικό μύθο για το Μινώταυρο.

Το τέρας αυτό, μισός άνθρωπος – μισός ταύρος, καταβρόχθιζε νέους και νέες οι οποίες στελνόντουσαν σα φόρος υποτέλειας από την ηπειρωτική Ελλάδα στο Μίνωα, το μυθικό βασιλιά της Κρήτης.

Ο Έβανς στις αρχές του προηγούμενου αιώνα έφερε στο φως τα ερείπια του μεγάλου ανακτόρου της Κνωσού, της κυρίαρχης πόλης στη Κρήτη από το 1700 π.Χ. και μετά.

Μινωικός Πολιτισμός. Το Ανάκτορο της Κνωσού

Στο ανάκτορο της Κνωσού υπήρχε δίκτυο υδροδότησης και αποχέτευσης το οποίο ήταν ανώτερο από οποιοδήποτε άλλο κατασκευάστηκε στην Ευρώπη μέχρι τη Ρωμαϊκή εποχή. Οι τοίχοι ήταν διακοσμημένοι με περίτεχνες, πολύχρωμες τοιχογραφίες στις οποίες οι Μινωίτες εμφανίζονται να είναι ένας λαός χαρούμενος και ειρηνικός, ο οποίος ζούσε σε αρμονία με τη φύση, είχε εμφανή κλίση στο χορό και αγαπούσε τις μεγάλες δημόσιες γιορτές και τους αθλητικούς διαγωνισμούς.

Η δομή των ανακτόρων της Κνωσού θα φαινόταν χαοτική και σύνθετη στους πρώτους επισκέπτες της και ίσως το γεγονός αυτό αποτέλεσε την απαρχή της γέννησης του μύθου για το περίφημο Λαβύρινθο.

Από όπου κι αν προήλθαν, οι πρώτοι έποικοι στο νησί θα πρέπει να δυσκολεύτηκαν αρκετά στη προσπάθειά τους να τιθασεύσουν και να καλλιεργήσουν τη γη. Το έδαφος είναι βραχώδες, γεμάτο απόκρημνους ορεινούς όγκους τους οποίους διατρέχουν επιβλητικά φαράγγια. Μεγάλα ποτάμια και πεδιάδες – με εξαίρεση αυτή της Μεσσαράς – στη Κρήτη δεν υπάρχουν. Παρ’ όλα αυτά το ήπιο κλίμα, η ηλιοφάνεια και το ικανό ποσοστό βροχοπτώσεων που το χαρακτηρίζουν σίγουρα βοήθησαν τους πρώτους κατοίκους στη προσπάθεια αυτή.

Κι ενώ λοιπόν το μέρος δε προσφέρονταν αρχικά για καλλιέργειες σιτηρών, ήταν μάλλον ιδανικό για να καλλιεργήσει κανείς αμπέλια ή ελιές. Από τότε έως και τα σήμερα το λάδι και το κρασί είναι τα κύρια αγροτικά προϊόντα που καλλιεργούνται και εξάγονται από τη Κρήτη.

Η θάλασσα

Οι Μινωίτες σύντομα κατάλαβαν πως η θάλασσα που τους περιέβαλε, την οποία όλοι οι άλλοι φοβόντουσαν, ήταν στη πραγματικότητα ο καλύτερός τους φίλος. Η θάλασσα αποτέλεσε το αποτελεσματικότερο μέσο αποτροπής εισβολής από οποιαδήποτε οχύρωση.

Μινωικός Πολιτισμός. Η θάλασσα

Κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης και της ακμής του πολιτισμού τους οι Μινωίτες ποτέ δεν αναγκάστηκαν να χτίσουν τείχη γύρω από τις πόλεις τους. Πέρα από τείχος προστασίας η θάλασσα αποτέλεσε για τους Μινωίτες λεωφόρο επικοινωνίας με τους άλλους πολιτισμούς. Σιγά σιγά έγιναν δεξιοτέχνες στη κατασκευή πλοίων και ήταν από τους πρώτους πολιτισμούς που βάσισε την ανάπτυξή του στον εμπορικό του στόλο. Οι Μινωίτες γρήγορα δημιούργησαν αποικίες στα κοντινά νησιά του Αιγαίου, τις Κυκλάδες, και ξεκίνησαν να έχουν εμπορικές συναλλαγές με την Αίγυπτο και τη Συρία. Πιστεύεται πως έφτασαν μέχρι τη Σικελία και ακόμα πιο πέρα. Τα κέρδη από το εμπόριο και η εμπειρία που απέκτησαν τους επέτρεψε να κτίσουν μεγάλα λιμάνια, υδραγωγεία και εντυπωσιακά παλάτια.

Ήταν ναυτικοί με μεγάλη αυτοπεποίθηση και τα πλοία τους ήταν τα πιο αξιόπιστα εκείνη την εποχή.

Οι εικόνες στις τοιχογραφίες απεικονίζουν πλοία με ψηλές πλώρες, κοντύτερες πρύμνες, ένα μεγάλο κατάρτι στο κέντρο με τετράγωνο πανί και ένα μεγάλο κουπί στη πρύμνη για πηδάλιο.

Όταν δε φυσούσε άνεμος, περισσότεροι από 25 κωπηλάτες σε κάθε μεριά του πλοίου, του έδιναν την απαραίτητη δύναμη για να κινηθεί. Οι ψηλές πλώρες έσκιζαν τα κύματα και το βαρύ και στιβαρό σκαρί τους τα έκανε ανθεκτικότερα και πιο σταθερά στις καταιγίδες και τις θαλασσοταραχές. Ακόμα και οι υπερόπτες Αιγύπτιοι θαύμαζαν την ικανότητα των Μινωιτών στη θάλασσα. Σε έναν αιγυπτιακό τύμβο, μια τοιχογραφία απεικονίζει μια ομάδα από Μινωίτες, τους οποίους αποκαλούσαν «Κεφτιού«, να φέρνουν δώρα στο Φαραώ. Είναι πολύ πιθανό οι Φαραώ της Αιγύπτου να προσλάμβαναν τους «Κεφτιού» (Μινωίτες) σα μεσίτες, χρησιμοποιώντας τα πλοία τους για να μεταφέρουν λιβανέζικο κέδρο στη χώρα τους.

Από όλους τους ξένους μόνο οι Μινωίτες τιμητικά αποκαλούνταν με ξεχωριστό όνομα. Όλοι οι άλλοι μη – Αιγύπτιοι ονομάζονταν Ha-Unebu, «οι άνθρωποι πέρα από τις θάλασσες», ή απλά Βάρβαροι.

Ο χαρακτήρας

Οι Μινωίτες ανέπτυξαν μια αποτελεσματική, γραφειοκρατική κεντρική εξουσία για να παρακολουθούν και να διαχειρίζονται τις εμπορικές τους συναλλαγές. Τα μητρώα της γράφονταν σε πήλινες πινακίδες, αρχικά σε μια μορφή γραφής που έμοιαζε με τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά και μετά το 1700 π.Χ. χρησιμοποιώντας μια συλλαβική γραφή, γνωστή ως γραμμική.

Μινωικός Πολιτισμός

Ίσως λόγω της απομόνωσης, οι Μινωίτες έτυχαν περιορισμένης προσοχής στους πόλεμους και τη πολιτική από ότι άλλοι λαοί της εποχής. Δε κάλυψαν ποτέ τους τοίχους τους με σκηνές από μάχες ή πολεμικά κατορθώματα και δε χρησιμοποίησαν τη γραφή για να καταγράψουν τους πολεμικούς του άθλους.

Αγαπημένα τους θέματα ήταν ο άνθρωπος στη καθημερινή του ζωή ή σε θρησκευτικές και αθλητικές δραστηριότητες όπως και εικόνες από τη φύση όπως λουλούδια, ψάρια, πουλιά και δελφίνια.

Επίσης κανένας άρχοντάς τους δεν έφτιαξε τεράστια, επιβλητικά αγάλματα ή μεγάλους τύμβους για να ικανοποιήσει τη ματαιοδοξία του ή να επιβάλλει και να τονίσει την εξουσία του. Αντί αυτού κυριαρχούν στη τέχνη τους τα πορτρέτα γοητευτικών ανθρώπων με μακριά μαύρα μαλλιά, λεπτή κορμοστασιά και όμορφες, πολύχρωμες ενδυμασίες. Οι γυναίκες ιδιαίτερα, απεικονίζονται να φοράνε πολύχρωμα, εντυπωσιακά φορέματα που αφήνουν το στήθος τους ακάλυπτο, σημάδι ίσως ομορφιάς, υγείας και γονιμότητας. Οι Έλληνες πολύ αργότερα πίστευαν πως οι Μινωίτες ανακάλυψαν το χορό.

Η μινωική τέχνη είναι αυθόρμητη και πηγαία, γεμάτη ρυθμική κίνηση. Αν κάποιος εμπιστευτεί αυτό που απεικονίζεται στις τοιχογραφίες τους, οι Μινωίτες ήταν μάλλον οι ευτυχέστεροι άνθρωποι της εποχής του Χαλκού.

Η κοινωνία

Οι γυναίκες στη Κρήτη απολάμβαναν περισσότερη ελευθερία από τις γυναίκες σε κάθε άλλο πολιτισμό της εποχής, ακόμα περισσότερο και από αυτές στην Αίγυπτο. Οι τοιχογραφίες στα ανάκτορα τις απεικονίζουν ελεύθερες, ντυμένες με κομψά φορέματα, να φοράνε μακιγιάζ και να απολαμβάνουν δημόσιες γιορτές μαζί με τους άντρες, ή ακόμα να λαμβάνουν μέρος σε αθλητικές δραστηριότητες και διαγωνισμούς.

Σε μια τοιχογραφία χαρακτηριστικά απεικονίζεται μια δημόσια τελετή-γιορτή όπου πλήθος έχει συγκεντρωθεί στο παλάτι της Κνωσού για να παρακολουθήσει αθλητές που πηδούν περίτεχνα και ριψοκίνδυνα πάνω από Ταύρους.

Ο Όμηρος μπορεί να υπερβάλλει όταν ισχυρίζεται στην Ιλιάδα ότι η Κρήτη είχε 90 πόλεις. Παρ’ όλα αυτά κατά τη διάρκεια της μέγιστης ακμής του μινωικού πολιτισμού (1700 – 1200 π.Χ.) ο πληθυσμός στο νησί πιστεύεται πως έφτασε τις 250.000, με 40.000 από αυτούς να ζουν στη Κνωσό.

Το παλάτι της Κνωσού

Η αφρόκρεμα της κρητικής κοινωνίας αποτελούνταν από την αριστοκρατία των ευγενών και τους ιερείς και τις ιέρειες.

Η μεσαία τάξη αποτελούνταν από τους βιοτέχνες, τους έμπορους και τους διοικητικούς υπάλληλους ενώ στην εργατική τάξη της εποχής ανήκαν οι γεωργοί, οι βοσκοί και οι εργάτες. Το τελευταίο κοινωνικό στρώμα αποτελούσαν οι δουλοπάροικοι. Οι τελευταίοι παρά την ταπεινή τους θέση, φαίνεται να βρισκόντουσαν σε καλύτερη μοίρα από τους σκλάβους σε οποιοδήποτε άλλο πολιτισμό της εποχής του Χαλκού. Δεν έζησαν ποτέ σε κάποιου τύπου γκέτο, σε κάποια παραγκούπολη.

Επιπλέον η Κρήτη φαίνεται να μη βίωσε ποτέ τις κοινωνικές αναταραχές και αναστατώσεις που έπληξαν την εποχή εκείνη τις περισσότερες κοινωνίες. Χίλια χρόνια αργότερα ο Αριστοτέλης αναφέρει πως οι δουλοπάροικοι απολάμβαναν στη μινωική Κρήτη όλα τα προνόμια των Μινωιτών πολιτών εκτός από δύο: δε μπορούσαν να φέρουν όπλα και δε μπορούσαν να πάρουν μέρος σε αθλητικές και γυμναστικές δραστηριότητες.

Μινωικός Πολιτισμός

Δε ξέρουμε αν όλοι, ή οι περισσότεροι Μινωίτες θα μπορούσαν να ζήσουν σε μεγάλα σπίτια, σίγουρο όμως είναι πως οι περισσότεροι από αυτούς ζούσαν άνετα. Πολλές φορές διακοσμούσαν τα σπίτια τους με όμορφες γλάστρες και κήπους. Στα σπίτια τους δεν υπήρχαν τζάκια και για το μαγείρεμα χρησιμοποιούσαν φορητές εστίες από πηλό ή μπρούντζο.

Επίσης έτρωγαν καλύτερα από τους σύγχρονούς τους Αιγυπτίους ή Μεσοποτάμιους. Έφτιαχναν το ψωμί τους από ανάμεικτο αλεύρι σιταριού και κριθαριού, το οποίο καλλιεργούσαν και αποθήκευαν στα σπίτια τους. Από τους κήπους τους ή τα περιβόλια τους προμηθεύονταν μαρούλια, φακές, φασόλια, αρακά, δαμάσκηνα, κυδώνια και σύκα. Οι αγελάδες και οι κατσίκες τους, τους έδιναν το απαραίτητο γάλα με το οποίο έφτιαχναν το τυρί τους ενώ η θάλασσα τους προμήθευε με χταπόδια, καλαμάρια, μύδια και πολλών ειδών ψάρια. Έπιναν τις περισσότερες φορές κρασί, παρ’ όλα αυτά και λόγω της σταδιακής αύξησης στη καλλιέργεια των σιτηρών δε τους έλειπε από κάποιο σημείο και μετά η μπύρα.

Η θρησκεία

Στο πολιτισμό τους η θρησκεία και η πολιτική θα πρέπει να ήταν αλληλένδετες. Η αίθουσα του θρόνου του βασιλιά Μίνωα, όμορφη αλλά όχι ιδιαίτερα πολυτελής, με τον αλαβάστρινο θρόνο της, αποτελούσε το μέρος όπου πέρα από τη πολιτική, ιερείς εκτελούσαν συχνά σημαντικές τελετές. Οι αθλητικές εκδηλώσεις είχαν επίσης χαρακτήρα λατρευτικών τελετών.

Μινωικός Πολιτισμός

Το ιερό ζώο της Μινωικής Κρήτης ήταν ο Ταύρος. Αντικείμενα τέχνης που απεικονίζουν το ιερό ζώο βρίσκονται παντού σε όλο το παλάτι… αγγεία σε σχήμα κεφαλιού ταύρου χρησιμοποιούνταν στις τελετές. Το δημοφιλέστερο άθλημα-τελετή ήταν τα ταυροκαθάψια, όπου οι αθλητές άρπαζαν το ζώο από τα κέρατά του και έκαναν περίτεχνες τούμπες πάνω από το σώμα του.

Ίσως ο Μίνωας να φορούσε μάσκα με το κεφάλι ενός Ταύρου, γεγονός από το οποίο οι Έλληνες σχημάτισαν την εικόνα του Μινώταυρου.

Οι λιγοστές πληροφορίες που έχουμε για τη Μινωική θρησκεία έρχονται σε αντίθεση με όσα γνωρίζουμε για τις αντίστοιχες στην Εγγύς Ανατολή. Δεν υπήρχαν μεγάλοι ναοί, ισχυρά ιερατεία ή μεγάλα λατρευτικά αγάλματα θεών. Η κύρια θεότητα ήταν η Μεγάλη Μητέρα Θεά, η οποία ίσως εξηγεί και τη σημαντική θέση της γυναίκας στη κρητική κοινωνία. Πολλά αγαλματίδια την απεικονίζουν ντυμένη μοντέρνα, σα γυναίκα της εποχής, με ένα φανταχτερό φόρεμα, ακάλυπτα στήθη και περίτεχνο και εντυπωσιακό χτένισμα. Συχνά κρατάει στα δυο τις χέρια, δύο φίδια. Ίσως αποτέλεσε το πρότυπο για μεταγενέστερες ελληνικές θεότητες, όπως η Αθηνά, η Δήμητρα και η Αφροδίτη. Μερικές φορές η Μητέρα Θεά εμφανίζεται μαζί με ένα νέο ο οποίος μπορεί να είναι ο γιός της.

Ο νέος αυτός φαίνεται να είναι Θεός ο οποίος ήλεγχε την εναλλαγή των εποχών, το θάνατο και την αναγέννηση της φύσης. Αργότερα οι Έλληνες θα εξισώσουν ίσως το Θεό αυτό με το Δία, το βασιλιά των θεών τους.

Οι τελετές, οι αθλητικές δραστηριότητες και οι θυσίες ταύρων γινόντουσαν για να μπορέσει η Μητέρα Θεά να τους προστατεύσει από μια σειρά καταστροφών, όπως τα ναυάγια, τις ασθένειες, την αποτυχία στις γεωργικές καλλιέργειες και κυρίως τους σεισμούς. Τέτοιοι καταστροφικοί σεισμοί έπλητταν την ανατολική Μεσόγειο ανά τακτά χρονικά διαστήματα – συνήθως ένας τέτοιος μεγάλος σεισμός χτυπούσε κάθε πενήντα χρόνια – και οποτεδήποτε συνέβαιναν έθαβαν κάτω από ερείπια ολόκληρες πόλεις.

Οι Μινωίτες ποτέ δε ξεχνούσαν το βίαιο αυτό φυσικό φαινόμενο και το απέδιδαν σε ένα μεγάλο Ταύρο ο οποίος ζούσε κάτω από τη γη και με το βρυχηθμό του κούναγε τον κόσμο συθέμελα.

Το τέλος

Παρά τις ικεσίες, ο μινωικός πολιτισμός εξαφανίστηκε από ένα τέτοιο χτύπημα. Σε περισσότερες από μια περιπτώσεις, μια σειρά από σεισμικές και μετασεισμικές δονήσεις προκάλεσαν τόση καταστροφή και τόσους θανάτους που ουσιαστικά διατάραξαν και διέκοψαν την ομαλή πορεία της κοινωνίας στο νησί. Μάχες ξέσπασαν μεταξύ της Κνωσού και των άλλων μεγάλων μινωικών πόλεων. Στο τέλος νικήτρια βγήκε η Κνωσός και τα υπόλοιπα ανάκτορα στο νησί καταστράφηκαν. Στην ηπειρωτική χώρα, οι Αχαιοί, οι οποίοι στη πορεία είχαν εκπολιτιστεί και είχαν μάθει τα μυστικά της ναυσιπλοΐας από τους Μινωίτες, βρήκαν την ευκαιρία και κατάλαβαν πολλές από τις αποικίες της Μινωικής Κρήτης περιορίζοντας την οικονομική και πολιτική της δύναμη.

Μινωικός Πολιτισμός

Στη συνέχεια και γύρω στα 1160 π.Χ. ήρθε μια ακόμα μεγαλύτερη φυσική καταστροφή μπροστά στην οποία όλες οι προγενέστερες έμοιαζαν ασήμαντες. Περίπου 70 ναυτικά μίλια βόρεια της Κρήτης, εξερράγη το ηφαίστειο της Θήρας. Η έκρηξη ήταν τόσο μεγάλη που τα δύο τρίτα του νησιού εξαφανίστηκαν, ενώ από τη κατακρήμνιση δημιουργήθηκε ένα τεράστιο τσουνάμι το οποίο έπληξε σφοδρά τα πυκνοκατοικημένα βόρεια παράλια της Κρήτης σκορπίζοντας τη καταστροφή και το θάνατο. Ο μινωικός στόλος καταστράφηκε από το χτύπημα αυτό αφήνοντας ουσιαστικά το νησί ανυπεράσπιστο, στο έλεος οποιασδήποτε άλλης ναυτικής δύναμης.

Οι επιζώντες στο νησί διασκορπίστηκαν σε απομονωμένους οικισμούς. Γύρω στα 1100 π.Χ. στο νησί άρχισαν να αποβιβάζονται οι Έλληνες (Δωριείς) των οποίων το ναυτικό άρχισε να κυριαρχεί στις θάλασσες της Μεσογείου. Το παλάτι της Κνωσού καταλήφθηκε από τους νέους εισβολείς οι οποίοι σταδιακά άρχισαν να εκτοπίζουν τους παλιούς κατοίκους και να παίρνουν την εξουσία στο νησί.

Μια νέα εποχή ξεκινούσε για το νησί αλλά και για ολόκληρη την Ελλάδα και τη λεκάνη της Μεσογείου.

Πηγή: http://www.destinationcrete.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s